Spreekbeurt
Een spreekbeurt over tradities is interessant, want je kunt boeiende verhalen vertellen over dingen die iedereen kent. Maar denk ook na over jouw eigen tradities. Welke tradities heb jij zelf of zijn in jullie gezin gebruikelijk? Misschien is het leuk om te beginnen met een spreekbeurt over circus.
Download hier de tentoonstelling over circus
| Omschrijving | Grootte | Download | |
| tentoonstelling circus | 500.5 KB | Download > |
Waar komt het woord circus vandaan?
Het woord circus komt uit het Latijn en betekent cirkel. Het is de cirkel waarbinnen de artiesten optreden: de piste. In de Oudheid had men in Rome cirkelvormige paardenrenbanen die ook circus heetten. In de film Ben Hur kun je zien hoe zo'n Romeins circus er ongeveer uitzag.
In de negentiende eeuw werden paardenspelen, waarbij acrobatiek op paarden en koorddansnummers werden opgevoerd, ook circus genoemd. Maar deze circussen leken niet op de stadions waar de Romeinen paardenraces hielden.
Wie was de eerste circusdirecteur?

De eerste Nederlandse circusdirecteur was de Haagse koorddanser Pieter Magito. Hij reisde in de achttiende eeuw met een groep clowns, jongleurs en paardrijders langs de kermissen in Nederland.
Magito was koorddanser. Hij balanceerde met Friese doorlopers (schaatsen) en houten klompen op het slappe koord in een houten zaal met een dak van zeildoek.
Toen hij in 1796 in Delft met het circus begon was hij al ruim zeventig jaar. In tegenstelling tot Engeland en Frankrijk, waar het circus al langer bekendheid genoot, vonden circusvoorstellingen in Nederland vooral plaats op de kermis.
Wat was er vroeger in het circus te zien?

Op een aanplakbiljet uit 1798 van het het circus van Kinsbergen staat een samenvatting van het programma met onder andere 'burger Jacques, eerste koorddanser van gantsch Europa'. Hij danste de 'hornpijp' op een koord op de maat van de muziek. Koorddansen betekende in die tijd dus letterlijk dansen op het koord.
Tevens stonden op het programma een acrobaat die door een ton sprong en een artiest die salto's maakte met twee geladen pistolen. Paardendressuur en koorddansen behoorden tot de belangrijkste nummers in het circus.
Wanneer werd koorddansen populair?

Vanaf de vijftiende eeuw traden op kermissen koorddansers op. Koorddansen is waarschijnlijk uitgevonden in China en belandde via Griekenland en Italië (de Romeinen) ook in andere landen.
Wat doet een parterre voltigeur in het circus?

De parterre voltigeur is een acrobaat (mens of dier) die in het circus sprongen uitvoert. Aanvankelijk ging het om verre sprongen, later sprong de voltigeur vooral omhoog. Voltigeren is een soort acrobatiek. Volte is sprong in het Frans.
In de negentiende eeuw was Frans de circustaal. Springen was echter al een oude discipline en werd al beoefend bij de oude Grieken. In een boek uit 1599 staat een voltigeur afgebeeld die door tien hoepels springt. Te zien is dat de acrobaat gebruik maakt van een soort springplank, iets nieuws in die tijd.
Het is een vroeg voorbeeld van de circusnummers met een wip waarbij artiesten hoog in de lucht salto's en draaien maken om vervolgens op de schouders van een andere artiest te landen.
Wanneer kwamen jongleurs in het circus?

Jongleren is het hoog houden van allerlei voorwerpen, zoals ballen, knotsen, ringen, borden, messen en brandende fakkels. Jongleur is afgeleid van het middeleeuwse Latijnse joculator of speelman.
In de tweede helft van de negentiende eeuw ontwikkelde het jongleren zich tot een zelfstandig circusnummer. Daarvóór werd jongleren uitgeoefend in combinatie met andere circusacts. Jongleren werd vaak gecombineerd met koorddansen of een paardennummer.
Wat voor act doen equilibristen?

In de tweede helft van de negentiende eeuw specialiseerden de acrobaten zich steeds meer. Dat kwam vooral door de opkomst van het variété en de invloed van Chinese en Japanse jongleurs.
Equilibristen zijn evenwichtskunstenaars. Zij balanceren op een bal, ladder, aan een stok of op een toren van stoelen. Een bekend evenwichtsnummer is het lopen op een grote bal of kogel. Eén van de bekendste artiestentrio's waren de gezusters Rogge. Gerda, Vera en Dora jongleerden op de ballen en stonden op elkaars schouders. Hoogtepunt van het nummer was het naar boven rollen tegen een stellage met twee scherpe bochten. Van drie meter hoogte suisden de drie zusjes dan naar beneden.
Wat is de functie van de clowns in het circus?

Tot 1850 was de clown een alleskunner in het circus. De eerste clown, Billy Saunders, trad in de achttiende eeuw al op in het circus van Philip Astley in Engeland.
De clown deed op een komische manier de serieuze paardennummers na. De voorlopers van de circusclown moesten op kermissen de aandacht van het publiek trekken en mensen naar binnen praten.
Na 1850 vindt, net als bij de jongleurs, ook bij clownerie steeds meer specialisatie plaats. Er komen sprekende, muzikale, acrobatische en dressuurclowns op het toneel, die ook werk vinden in het variété.
Waar komt het woord clown vandaan?

De naam clown is afgeleid van het Engelse woord clod dat boer betekent. De clod is al bekend vanaf de zestiende eeuw in Engeland. De clod zag er uit als een boer met slordige kleding en bewoog zich klungelig door de piste. Doordat de eerste circusvoorstellingen in Engeland plaatsvonden is de Engelse clod de naamgever van de humoristische figuur in het circus geworden.
De clown had lange tijd geen eigen nummer, maar deed de serieuze koorddansacts en paardennummers op een komische manier na. De clowns waren dan ook alleskunners, die onder het uiterlijk van klungelige boer ook echte voltigeurs of koorddansers waren. Pas in de negentiende eeuw gaan clowns zich specialiseren en ontstaat de August als partner van de (witte) clown.
